Samochody to jedne z najczęściej spotykanych składników masy spadkowej. Większość z nas jest właścicielami pojazdów lub — co istotnie komplikuje procedury — posiada udziały we współwłasności. Po śmierci właściciela lub współwłaściciela, spadkobiercy muszą działać sprawnie. Obowiązek ubezpieczenia OC spoczywa teraz na nich, a niedopełnienie tych formalności grozi surowymi karami finansowymi ze strony Ubezpieczeniowego Funduszu Gwarancyjnego (UFG).
Oto konkretna instrukcja – krok po kroku – co zrobić z autem, które wchodzi w skład spadku, aby sprzedać je w pełni legalnie.
Krok 1: Ustalenie faktycznego właściciela samochodu
Przed podjęciem jakichkolwiek działań sprawdź w dowodzie rejestracyjnym oraz w bazie CEPiK, kto jest wpisany jako właściciel lub współwłaściciel. Możliwych konfiguracji jest wiele, ale najważniejsze jest ustalenie statusu zmarłego w kontekście własności pojazdu.
Pamiętaj, że leasing nie oznacza, że samochód jest własnością zmarłego – jest własnością firmy leasingowej, a spadkobraniu podlegają wówczas zobowiązania wynikające z umowy leasingu, w tym comiesięczne raty.
Krok 2: Ustalenie kręgu spadkobierców
Jeśli zmarły był właścicielem lub współwłaścicielem samochodu, to z momentem jego śmierci pojazd stał się składnikiem spadku, za który odpowiadają od teraz spadkobiercy ustawowi lub testamentowi. To oni są teraz nowymi współwłaścicielami.
Przykład: Samochód stanowił współwłasność małżonków (wspólność ustawowa). Jeden z nich zmarł, nie pozostawiając testamentu. Spadek odziedziczyły żona oraz dwie córki w udziałach po 1/3 każda. W skład spadku wchodził udział wynoszący 1/2 samochodu (druga połowa należy do żony jako jej część majątku wspólnego). Wobec tego obecnymi współwłaścicielami samochodu są: żona w udziale 4/6 (3/6 ze swojego majątku + 1/6 ze spadku) oraz każda z córek w udziale 1/6.
Krok 3: Poinformowanie ubezpieczyciela
Ubezpieczenie OC nie wygasa automatycznie wraz ze śmiercią spadkodawcy. Polisa jest przypisana do konkretnego pojazdu, a nie do właściciela.
Prawa i obowiązki wynikające z umowy ubezpieczenia OC przechodzą z mocy prawa na spadkobierców. Należy pamiętać, że odpowiedzialność spadkobierców za zapłatę składek OC jest solidarna (ubezpieczyciel może żądać zapłaty od dowolnego ze współwłaścicieli; jeśli zapłaci jeden z nich, może domagać się od pozostałych spadkobierców zwrotu, stosownie do udziałów w spadku).
Krok 4: Stwierdzenie nabycia spadku lub akt poświadczenia dziedziczenia
Postanowienie sądu o stwierdzeniu nabycia spadku lub akt poświadczenia dziedziczenia (APD) sporządzony przed notariuszem to dokumenty niezbędne do wykazania uprawnień spadkobierców do pojazdu. Bez nich nie jest możliwa sprzedaż auta, ak i dokonanie jego formalnego podziału.
Ważne: Pamiętaj, aby złożyć deklarację podatkową SD-Z2 w terminie 6 miesięcy od dnia uprawomocnienia się postanowienia sądowego lub zarejestrowania aktu poświadczenia dziedziczenia, jeśli przysługuje Ci zwolnienie z podatku od spadków (dla najbliższej rodziny). W innym wypadku konieczna będzie zapłata podatku.
Krok 5: Wniosek o rejestrację pojazdu w Wydziale Komunikacji
W ciągu 60 dni od dnia uprawomocnienia się postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku lub sporządzenia APD, spadkobierca ma ustawowy obowiązek złożenia wniosku o rejestrację pojazdu.
Niedopełnienie tego obowiązku grozi nałożeniem wysokiej kary finansowej przez wydział komunikacji.
Krok 6: Rozporządzenie pojazdem – sprzedaż lub dział spadku
Po formalnym uregulowaniu spraw spadkowych, można zdecydować o dalszych losach samochodu. Można rozważyć sprzedaż lub dział spadku
Wariant I – Sprzedaż samochodu osobom trzecim
Sprzedawcami w umowie muszą być wszyscy współwłaściciele (spadkobiercy) osobiście lub jeden z nich, działający na podstawie pisemnego pełnomocnictwa od pozostałych. Jeśli spadkobiercy nie figurują jeszcze w dowodzie rejestracyjnym, stan prawny pojazdu należy dokładnie opisać w treści umowy kupna-sprzedaży (tj. powołać się na postanowienie sądu lub akt poświadczenia dziedziczenia, które będą stanowić załączniki do umowy).
Uwaga na podatek PIT! Sprzedaż samochodu przed upływem 6 miesięcy (licząc od końca miesiąca, w którym nastąpiło nabycie spadku/śmierć spadkodawcy) podlega opodatkowaniu podatkiem dochodowym (PIT). Jeśli sprzedaż nastąpi po tym terminie, transakcja nie podlega opodatkowaniu.
Wariant II – Dział spadku (Przejęcie przez jednego właściciela)
Jeśli spadkobiercy chcą, aby samochód stał się wyłączną własnością jednego z nich, mogą dokonać działu spadku. Umowę taką zawiera się w zwykłej formie pisemnej. W dokumencie należy wskazać, czy dział następuje bez obowiązku spłaty (nieodpłatnie), czy też za spłatą na rzecz pozostałych spadkobierców.
- Ważny obowiązek po zbyciu: W obu powyższych przypadkach spadkobiercy zbywający pojazd mają obowiązek zawiadomić starostę (Wydział Komunikacji) o zbyciu pojazdu w terminie 30 dni od dnia zawarcia umowy.
Podsumowanie
Procedura sprzedaży samochodu pochodzącego ze spadku wymaga skrupulatnego dopełnienia szeregu formalności prawnych, urzędowych oraz podatkowych.
Pominięcie któregokolwiek kroku — od zgłoszenia do ubezpieczyciela, przez dotrzymanie 6-miesięcznego terminu podatkowego, aż po rejestrację pojazdu — może skutkować dotkliwymi konsekwencjami finansowymi.
Jeśli potrzebują Państwo przeprowadzenia przez procedury spadkowe, sporządzenia bezpiecznej umowy sprzedaży pojazdu lub umownego działu spadku, zapraszam do kontaktu.